สรุปบทนี้
correction หยุดความเสียหายตอนนี้ ส่วน corrective action แก้ที่สาเหตุไม่ให้เกิดซ้ำ ทั้งที่เดิมและที่อื่น
หาสาเหตุด้วยสามคำถาม: ทำไม control ล้มเหลว ทำไมไม่มีใครรู้ และทำไมกระบวนการยอมให้เกิด คำตอบ "อบรมซ้ำ" แทบไม่เคยพอ
ตั้งเกณฑ์ประสิทธิผลก่อนลงมือ แล้วพิสูจน์ด้วยหลักฐานที่ระบบสร้าง ห้ามปิดเพราะครบกำหนด และห้ามสร้างหลักฐานย้อนหลัง
- 6.1.2 ข้อกำหนดของมาตรฐาน (เลขข้อ)
- A.8.13 control ใน Annex A ดูชื่อทุกข้อ
- R05 ความเสี่ยงในทะเบียนขององค์กรสมมติ
- E44 หลักฐานตัวอย่าง
- ISMS-SC-01 รหัสเอกสาร
- [1] แหล่งอ้างอิงท้ายบท
- วันที่ของบริษัทสมมติเป็นเรื่องเล่าปี 2026–2029 (เริ่มโครงการ ม.ค. 2026 ได้ใบรับรอง ธ.ค. 2026) ไม่ผูกกับวันที่ปัจจุบัน
ทำสิ่งนี้ตอนนี้
- ถ้ายังไม่มีทะเบียน NC (รายการสิ่งที่ไม่เป็นไปตามข้อกำหนด): สร้าง board ในระบบ ticket ที่ใช้อยู่ มีช่อง correction, สาเหตุราก (root cause), corrective action และเกณฑ์ประสิทธิผล · ถ้ามีแล้ว: นับเรื่องที่สาเหตุเขียนว่า "human error" หรือวิธีแก้คือ "อบรมซ้ำ"
- ถ้ายังไม่เคยปิด CAR (แบบบันทึกการแก้ NC): เขียนเกณฑ์ประสิทธิผลหนึ่งข้อให้เรื่องที่เปิดอยู่ก่อนลงมือ · ถ้าเคยปิดแล้ว: เลือกหนึ่งเรื่อง ดูว่ามีหลักฐานว่าได้ผล ไม่ใช่แค่หลักฐานว่าแก้แล้ว
- ขอรายชื่อคนลาออก 3 คนล่าสุดจาก HR แล้วเทียบกับบัญชีของระบบหนึ่งระบบที่ไม่ได้ล็อกอินผ่าน SSO เช่น Git hosting
Clause 10 มีสองข้อ
10.1 ต้องการให้ ISMS ดีขึ้นเรื่อย ๆ ทั้งความเหมาะสม ความครอบคลุม และประสิทธิผล ส่วน 10.2 บอกว่าเมื่อเกิด NC (nonconformity ข้อที่ไม่สอดคล้องกับข้อกำหนด) ต้องทำอะไรบ้าง ฉบับ 2022 สลับลำดับสองข้อนี้จากฉบับ 2013
มาตรฐานบังคับให้เก็บบันทึกสองเรื่อง คือลักษณะของ NC กับการกระทำที่ตามมา และผลของ corrective action ไม่ได้บังคับแบบฟอร์ม และไม่มีข้อ preventive action แยก เพราะการป้องกันอยู่ในข้อ 6.1 แล้ว
- 1ตอบสนองควบคุมและแก้สิ่งที่ผิด จัดการผลที่เกิดแล้ว
- 2ประเมินสาเหตุเกิดเพราะอะไร มีที่อื่นเป็นแบบเดียวกันไหม
- 3ลงมือแก้แก้ที่สาเหตุ ไม่ใช่แก้ที่อาการ
- 4ทบทวนประสิทธิผลมีหลักฐานอะไรว่าไม่เกิดซ้ำ
- 5ปรับระบบrisk register, SoA หรือขั้นตอนต้องเปลี่ยนไหม
- ผลวัดและ management review9.1 และ 9.3 ตัวชี้วัดที่ตก หรือการตัดสินใจของผู้บริหาร
- internal audit และหน่วยรับรอง (CB)NC และ OFI จากการตรวจทุกแบบ รวมการตรวจของหน่วยรับรองที่ออกใบรับรอง
- incident และการซ้อมบทเรียนหลังเหตุ ผล tabletop และผลทดสอบกู้คืน
- pentest และข่าวภัยคุกคามช่องโหว่ใหม่ และภัยที่เปลี่ยนไป
- ลูกค้าและพนักงานข้อร้องเรียน ข้อเสนอแนะ และกฎหมายที่เปลี่ยน
Correction ไม่ใช่ corrective action
correction ทำกับตัวปัญหาที่เจอ corrective action ทำกับสาเหตุ ต้องทำทั้งคู่ และต้องแยกให้ออก หน่วยรับรองรายหนึ่งขอให้ส่งสี่ส่วน คือ correction, root cause, corrective action พร้อมกำหนดเวลา และหลักฐานว่าได้ผล [3]
ทำแค่ correction แล้วปิด
- ปิดบัญชี Git hosting ที่ค้าง
- หลักฐานคือภาพหน้าจอว่าปิดแล้ว
- ปิด CAR วันเดียวกับที่เปิด
- รอบหน้าเจอแบบเดิมในระบบอื่นที่อยู่นอก SSO
correction แล้วตามด้วย corrective action
- หยุดเลือดก่อน: ปิดบัญชี และดู audit log ย้อนหลัง
- หาสาเหตุ และตรวจทุกคนทุกระบบนอก SSO ไม่ใช่แค่บัญชีเดียว
- แก้กระบวนการ: ผูก Git hosting กับ SSO และระบบใหม่ต้องผูก SSO หรือมีวิธีถอนสิทธิ์ที่ระบุไว้
- หลักฐาน: 3 เดือนถัดไปไม่พบบัญชีค้าง และตัวชี้วัด M1 ที่นับระบบนอก SSO แล้ว
หาสาเหตุให้ถึงราก
ถามจนถึงจุดที่องค์กรควบคุมได้ และแก้แล้วป้องกันได้หลายเหตุการณ์ คู่มือสอบสวนอุบัติเหตุของ UK HSE ชี้ว่าสาเหตุรากมักเป็นความล้มเหลวด้านการจัดการหรือการวางแผน ไม่ใช่ตัวคน [2]
- 5 Whysถามทำไมซ้ำจนถึงจุดที่องค์กรควบคุมได้ ข้อจำกัดคือได้เส้นเดียว และถ้าถามแบบหาคนผิดจะจบที่ "คนพลาด"
- Fishboneแตกเป็นหมวด: คน กระบวนการ เครื่องมือ ข้อมูลและ inventory ผู้ให้บริการ การกำกับและการวัดผล
- ทำไม control ล้มเหลวoccurrence เช่น checklist ไม่มีระบบนี้
- ทำไมไม่มีใครรู้detection เช่น ตัวชี้วัดไม่นับระบบนี้
- ทำไมกระบวนการยอมให้เกิดsystem เช่น ซื้อ SaaS ใหม่ได้โดยไม่ต้องผูก SSO
ลองดูสาเหตุของ F1 ซึ่งเป็นผลจริงของการตรวจภายในครั้งที่ 1 ขององค์กรสมมติ (ดูบท Internal audit) ถามทีละชั้นจนเจอกระบวนการ
- 1ทำไมยังมีบัญชีไม่มีใครปิดบัญชี Git hosting ของคนที่ลาออก
- 2ทำไมไม่ได้ปิดticket พ้นสภาพสั่งปิดแค่ SSO แต่ Git hosting ไม่ได้ผูกกับ SSO
- 3ทำไม ticket ไม่มีระบบนี้ไม่มีรายการระบบที่อยู่นอก SSO ทุกคนเข้าใจว่าปิด SSO แล้วปิดได้ทุกระบบ
- 4ทำไมไม่มีใครรู้ตัวชี้วัด M1 นับจาก log ของ SSO อย่างเดียว จึงขึ้นสีเขียว (ข้อสังเกต OBS-2)
- 5ทำไมเกิดได้การรับระบบใหม่ไม่บังคับผูก SSO หรือระบุวิธีถอนสิทธิ์
ทำไม "อบรมซ้ำ" แทบไม่ใช่ root cause
ถ้า corrective action ทุกเรื่องคืออบรม แปลว่ายังไม่ได้ถามว่าระบบเปิดช่องให้พลาดตรงไหน
- ตอบได้แค่ "คนไม่รู้"ถ้าคนรู้อยู่แล้วแต่ระบบไม่บังคับหรือไม่เตือน อบรมไม่เปลี่ยนอะไร
- ไม่ตอบ detectionถ้าพลาดอีก จะรู้ได้อย่างไร
- ไม่ตอบ systemทำไมกระบวนการต้องพึ่งความจำของคน
- วัดกิจกรรม ไม่ใช่ผล"อบรมครบ 100%" ไม่ได้บอกว่าปัญหาหายไป
- ข้อยกเว้นที่ใช้ได้คนใหม่ไม่เคยถูกสอนเพราะ onboarding ไม่มีขั้นนี้ แก้ที่กระบวนการ (7.2)
เรื่องขององค์กรสมมติ: F1 คนลาออกยังมีบัญชี
internal audit ครั้งที่ 1 (ก.ย. 2026) พบเรื่องนี้เป็น F1 ระดับ minor ดูว่าคุณนภาพาเรื่องเดินจากที่พบจนปิดอย่างไร
F1: คนลาออก 1 ใน 5 ยังมีบัญชี Git hosting
1 สถานการณ์
internal audit ครั้งที่ 1 (ก.ย. 2026) สุ่มคนที่ลาออก 5 คน 4 คนถูกปิดครบในวันสุดท้าย อีก 1 คนยังมีบัญชี Git hosting เพราะระบบนี้ใช้บัญชีแยก ไม่ได้ผูกกับ SSO
2 ความเสี่ยง
R02 พนักงานลาออกแล้วยังมีสิทธิ์เข้าระบบ
10.2A.5.18
3 control และหลักฐาน
- A.5.18 ให้ ทบทวน และถอนสิทธิ์
- A.5.16 จัดการบัญชีผู้ใช้ตลอดอายุ
- A.6.5 หน้าที่ยังอยู่แม้ลาออกแล้ว
- E25 รายงาน internal audit ครั้งที่ 1
- E13 ticket สร้างและปิดบัญชีที่เชื่อมกับระบบ HR
- E37 ค่าตั้ง Git: สิทธิ์ repository และ branch protection
4 auditor ตรวจ
ผ่าน
ครบ 3 เดือนหลังเปิด CAR QA lead ตรวจทุกคนที่ลาออกในช่วงนั้น (4 คน) ไม่ใช่สุ่ม พบบัญชีค้าง 0 บัญชี แนบ export และผลกระทบยอดรายสัปดาห์ ในเรื่องของบริษัทสมมติ คุณนภาอนุมัติปิด CAR วันที่ 2026-12-15 แล้วจึงประเมินคงเหลือของ R02 ใหม่
ผู้ตรวจไม่ได้ดูว่าอบรมครบไหม แต่ดูทุกคนที่ลาออกในช่วง 3 เดือน เทียบกับเกณฑ์ที่ตั้งไว้ตอนเปิด CAR
- สถานการณ์: ticket พ้นสภาพสั่งปิดแค่บัญชี SSO ส่วน Git hosting ใช้บัญชีแยก จึงหลุดไป 1 คน
- ความเสี่ยง: ความเสี่ยง R02 (คนลาออกแล้วยังเข้าระบบได้ ระดับ 9 สูง) เคยถูกบันทึกว่าจัดการแล้ว แต่ยังเกิดอีก หลัง F1 ทะเบียน ISMS-RG-01 ฉบับ 1.3 ปรับโอกาสคงเหลือจาก 1 เป็น 2 (คงเหลือ 6) · ข้อ 10.2 (การจัดการ NC) ให้ทำสามอย่าง: หยุดความเสียหาย · หาสาเหตุ · ตรวจว่าระบบอื่นเป็นแบบเดียวกันไหม
- control และหลักฐาน: correction: ปิดบัญชีในวันที่พบ และดู log ย้อนหลัง · corrective action: ผูก Git hosting กับ SSO · เพิ่มรายการระบบนอก SSO ใน ticket พ้นสภาพ · กระทบยอดรายชื่อทุกสัปดาห์ระหว่างรอ
- auditor ตรวจ: ผู้ตรวจไม่ได้ดูว่าอบรมครบไหม แต่ดูทุกคนที่ลาออกในช่วง 3 เดือน เทียบกับเกณฑ์ที่ตั้งไว้ตอนเปิด CAR
ลองจัดระดับอีกกรณีหนึ่งที่หนักกว่า กรณีนี้เป็นสถานการณ์ฝึก ไม่ใช่ผลการตรวจจริง ตัดสินก่อนเปิดเฉลย
บันทึกการตรวจ A.5.18 · A.5.16 · A.8.2
- พื้นที่ตรวจ
- สถานการณ์ฝึก (ไม่ใช่ผลการตรวจครั้งที่ 1): สุ่มคนที่ลาออกใน 6 เดือนล่าสุด 5 คน
- สิ่งที่เห็น
- 3 ใน 5 คนยังมีบัญชี admin ในระบบ ticket ของ support และ console บริการส่งอีเมล · ขั้นตอนเขียนว่าปิดบัญชีทุกระบบ แต่ checklist มีแค่ SSO กับ cloud IAM · SSO และ cloud IAM ปิดครบทั้ง 5 คน · login log ไม่พบการใช้หลังลาออก · บัญชีผูก MFA กับเครื่องบริษัทที่คืนแล้ว
- ข้อความ finding
- การถอนสิทธิ์เมื่อพ้นสภาพไม่ครอบคลุม SaaS ที่ไม่ผ่าน SSO ไม่เป็นไปตามขั้นตอนที่องค์กรเขียนเอง
NC minor
major = ข้อบกพร่องที่ทำให้สงสัยว่าระบบจะให้ผล · minor = บกพร่องเฉพาะจุด [3] · จำนวนกรณีอย่างเดียวไม่ได้ตัดสินระดับ ต้องดูว่ากระบวนการล้มหรือไม่ · เหตุผลฝั่ง major: 3 ใน 5 คน และระบบ ticket มีข้อมูลลูกค้า · เหตุผลฝั่ง minor: SSO และ cloud IAM ทำงานครบ ช่องว่างจำกัดอยู่ที่ 2 ระบบจากสาเหตุเดียว บัญชีใช้จริงไม่ได้ และไม่พบการเข้าใช้ · ผลในสถานการณ์นี้: minor · ถ้าบัญชียังใช้ได้ พบการเข้าใช้ หรือการถอนสิทธิ์หลักล้มด้วย ควรเป็น major · ในการตรวจของหน่วยรับรอง หัวหน้าทีมผู้ตรวจ (audit team leader) เป็นผู้เสนอระดับ · เทียบกับ F1 จริงขององค์กรสมมติ (1 ใน 5 คน) ซึ่งเป็น minor
CAR แบบอ่อน vs CAR ที่ถึงราก
ร่างแรกดูครบทุกช่อง แต่ทุกช่องตอบแค่อาการ ฉบับที่พอดียาวกว่าเล็กน้อย แต่ตอบครบทั้งห้าขั้นของ 10.2
บริษัท ตัวอย่างซอฟต์แวร์ จำกัด
Corrective Action Request (CAR)
ข้อที่ไม่สอดคล้อง
พนักงานที่ลาออก 1 คนยังมีบัญชี Git hosting
Correction
ลบบัญชีแล้ว
Root cause
IT ลืมปิดบัญชี เพราะพนักงาน IT ไม่ระมัดระวัง
Corrective action
อบรม IT และ HR เรื่องขั้นตอนพ้นสภาพซ้ำ ส่งอีเมลเตือนหัวหน้าทุกแผนก
ประสิทธิผล
อบรมครบ 100% ปิด CAR วันรุ่งขึ้น
1 หน้า
- 10.2 ตอบสนอง ไม่ได้ดูว่าบัญชีถูกใช้หลังลาออกหรือไม่ ซึ่งอาจเป็น incident
- 10.2 หาสาเหตุ จบที่คน ไม่ได้ถามว่าทำไม ticket พ้นสภาพไม่มีระบบนี้ และไม่ได้ตรวจคนหรือระบบอื่น
- 10.2 ลงมือแก้ ไม่เปลี่ยนกระบวนการ และไม่ปรับ risk register หรือทะเบียนสินทรัพย์
- 10.2 ทบทวนผล วัดกิจกรรม ไม่ได้วัดผล และปิดก่อนจะมีคนลาออกผ่านกระบวนการใหม่สักคน
บริษัท ตัวอย่างซอฟต์แวร์ จำกัด
Corrective Action Request (CAR)
1. ข้อที่ไม่สอดคล้อง
อ้าง A.5.18 และ A.6.5 · สุ่ม 5 คนที่ลาออก 1 คน (ลาออก 2026-07-10) ยังมีบัญชี Git hosting ในวันตรวจ 2026-09-02 · ขั้นตอนเขียนว่าปิดทุกระบบภายใน 1 วันทำงาน แต่ ticket พ้นสภาพสั่งปิดแค่ SSO
2. Correction (วันที่พบ)
- ปิดบัญชี Git hosting และยกเลิก token ที่บัญชีนี้สร้างไว้
- ดึง audit log ย้อนถึงวันพ้นสภาพ ไม่พบการเข้าใช้ แนบ export
- ถ้าพบ ให้เปิด incident และประเมินตามแผนรับมือเหตุการณ์
3. ที่อื่นเป็นแบบเดียวกันไหม (ภายใน 10 วัน)
- ทำรายการระบบที่ยังไม่ผูก SSO จากทะเบียนสินทรัพย์ (E07)
- เทียบคนที่ลาออก 12 เดือนจากระบบ HR กับบัญชีของทุกระบบในรายการนั้น
- ไม่พบบัญชีค้างเพิ่ม
4. Root cause
- ทำไม control ล้มเหลว: ticket พ้นสภาพถือว่าปิด SSO แล้วปิดได้ทุกระบบ ไม่มีรายการระบบนอก SSO
- ทำไมไม่มีใครรู้: ตัวชี้วัด M1 นับจาก log ของ SSO อย่างเดียว (ข้อสังเกต OBS-2)
- ทำไมกระบวนการยอมให้เกิด: รับระบบใหม่ได้โดยไม่ต้องผูก SSO หรือระบุวิธีถอนสิทธิ์
5. Corrective action
| งาน | เจ้าของ | กำหนด |
|---|---|---|
| ผูก Git hosting กับ SSO ให้ถอนสิทธิ์อัตโนมัติ | CTO | 2026-10-15 |
| เพิ่มรายการระบบนอก SSO ใน ticket พ้นสภาพ | Head of Platform | 2026-09-30 |
| ระหว่างรอ: กระทบยอดรายชื่อลาออกกับบัญชี Git ทุกสัปดาห์ | HR & Admin Manager | จนกว่าจะผูก SSO เสร็จ |
| ระบบใหม่ต้องผูก SSO หรือมีข้อยกเว้นที่อนุมัติพร้อมวิธีถอนสิทธิ์ | Head of Platform | 2026-10-31 |
| แก้สูตร M1 ให้นับระบบนอก SSO | ISMS manager | 2026-10-15 |
6. ผลต่อ ISMS
ปรับ R02 ให้รวมระบบที่ไม่ผูก SSO และทบทวน SoA ข้อ A.5.16, A.5.18 การปรับ R02 นี้อยู่ในทะเบียนความเสี่ยงฉบับใหม่ ซึ่ง Stage 1 พบว่า SoA 1.2 ยังไม่ตาม จึงออก SoA 1.3
7. เกณฑ์และผลประสิทธิผล
เกณฑ์ (ตั้งตอนเปิด CAR): ช่วง 3 เดือนถึง 2026-12-15 ทุกคนที่ลาออกถูกปิดทุกระบบภายใน 1 วันทำการ และการกระทบยอดไม่พบบัญชีค้าง · ผล: QA lead ตรวจทุกคนที่ลาออก 4 คน พบ 0 บัญชีค้าง · ปิด 2026-12-15
ฉบับเต็ม 2 หน้า ดาวน์โหลดได้ด้านล่าง
- 10.2 ระบุข้อกำหนด หลักฐาน และเหตุที่ไม่สอดคล้อง ครบในย่อหน้าเดียว
- 10.2 ตอบสนอง หยุดความเสียหาย และจัดการผลที่อาจเกิดไปแล้ว
- 10.2 ที่อื่นเป็นไหม ตรวจทั้งประชากร (population) เป็นหลักฐานที่ดีที่สุดของขั้นนี้
- 10.2 หาสาเหตุ สามคำถาม ได้สาเหตุที่แก้แล้วป้องกันได้หลายเหตุการณ์
- 10.2 ลงมือแก้ แต่ละงานแก้สาเหตุข้อใดข้อหนึ่ง มีเจ้าของและกำหนดเสร็จ
- 10.2 ปรับระบบ ความเสี่ยงและ control เปลี่ยนตามสิ่งที่เรียนรู้
- 10.2 ทบทวนผล คนตรวจไม่ใช่คนแก้ และใช้หลักฐานที่ระบบสร้าง
ตัวอย่างเพื่อการเรียน ต้องปรับตามบริบทองค์กร
DOCX Markdownทบทวนประสิทธิผล
การปิด CAR คือการอ้างว่าปัญหาจะไม่กลับมา คำอ้างนี้ต้องมีหลักฐาน
- 1ตั้งเกณฑ์ก่อนลงมือเช่น 3 เดือนนับจากวันเปิด CAR ทุกคนที่ลาออกถูกถอนสิทธิ์ทุกระบบใน 1 วันทำการ
- 2รอให้มีเหตุการณ์จริงถ้าไม่มีคนลาออกเลย ยังพิสูจน์ไม่ได้ ขยายเวลาหรือทดสอบด้วยสถานการณ์จำลอง
- 3ใช้หลักฐานที่ระบบสร้างexport รายชื่อ admin เทียบระบบ HR, log ของ SSO, ticket ที่มีเวลา
- 4คนตรวจไม่ใช่คนแก้ทีม 2 คนให้คนจากทีมอื่นหรือ internal auditor ตรวจ
ลองเขียน CAR
ใช้ NC สถานการณ์ฝึกในเครื่องมือ หรือ NC จริงขององค์กรคุณ เขียนทีละช่องแล้วดูว่าช่องไหนยังตอบแค่อาการ เครื่องมือตรวจได้แค่คำบางคำ ไม่ได้ตัดสินว่า CAR ดีแล้ว ให้เทียบกับคำตอบตัวอย่างเสมอ และทุกช่องต้องลงวันที่จริง ไม่คัดหลักฐานให้ผู้ตรวจเห็นเฉพาะส่วน
เขียน corrective action
เขียน CAR ของ NC จากการตรวจภายในครั้งที่ 1 ในเรื่องขององค์กรสมมติ แล้วเทียบกับคำตอบที่ถึงราก
NC
A.5.18 · A.6.5 สถานการณ์ฝึก (ไม่ใช่ผลตรวจครั้งที่ 1): สุ่ม 5 คนที่ลาออกในไตรมาสหนึ่ง พบ 3 คนยังมีสิทธิ์ผู้ดูแลในเครื่องมือ SaaS ฝั่ง support หลังวันสุดท้ายของการทำงาน 9–40 วัน
ห้ามสร้าง แก้วันที่ หรือซ่อนหลักฐานใน CAR ทุกกรณี งานที่ทำช้าให้บันทึกด้วยวันที่จริงพร้อมหมายเหตุ ตัวตรวจด้านล่างดูได้แค่คำ ไม่ใช่ผู้ตัดสิน
- แก้ไขทันที (correction)
- ปิดสิทธิ์ทั้ง 3 บัญชีทันที ตรวจ log การใช้งานหลังวันลาออกว่ามีการเข้าถึงข้อมูลลูกค้าหรือไม่ และตรวจคนลาออกทั้งไตรมาส ไม่ใช่แค่ 5 คนที่ถูกสุ่ม
- สาเหตุที่แท้จริง (root cause)
- เครื่องมือ support ไม่ได้ผูกกับ SSO จึงไม่ถูกปิดอัตโนมัติ ticket พ้นสภาพมีรายการระบบไม่ครบ และการทบทวนสิทธิ์รายไตรมาสไม่ได้รวมเครื่องมือนี้
- การแก้ไขป้องกันไม่ให้เกิดซ้ำ (corrective action)
- ผูกเครื่องมือ support กับ SSO ถ้าผูกไม่ได้ให้เพิ่มเป็นขั้นบังคับใน ticket พ้นสภาพที่ปิดไม่ได้จนกว่าเจ้าของระบบยืนยัน เพิ่มเครื่องมือนี้ในทะเบียนสินทรัพย์และการทบทวนสิทธิ์ และค้นหาระบบอื่นที่ยังไม่ผูก SSO
- ตรวจว่าได้ผล (effectiveness)
- หลัง 3 เดือน ISMS manager ตรวจทุกคนที่ลาออกในช่วงนั้น เทียบวันสุดท้ายกับสถานะบัญชีในทุกระบบ เกณฑ์คือปิดครบภายใน 1 วันทำงานหลังวันสุดท้าย 100% และไม่พบระบบที่ไม่ผูก SSO ที่หลุดจากรายการ
ทำงานในเบราว์เซอร์นี้เท่านั้น ไม่ส่งข้อมูลออกไปที่ใด
ตอบ finding ของหน่วยรับรอง
ทีมตรวจของหน่วยรับรอง (CB) สรุป finding ในวันประชุมปิดการตรวจ แล้วองค์กรส่งแผนและหลักฐานตามกรอบเวลา กรอบเวลาด้านล่างมาจากเอกสารของหน่วยรับรองรายหนึ่ง แต่ละรายกำหนดเองได้ ให้ยึดตามสัญญากับหน่วยรับรองของคุณ
- วันประชุมปิดการตรวจ (closing meeting)รับ finding ให้เข้าใจตรงกันถามว่าข้อกำหนดไหน หลักฐานอะไร · ถ้าไม่เห็นด้วย แย้งด้วยหลักฐานตอนนั้น หรือใช้ช่องทางอุทธรณ์
- ไม่เกิน 90 วัน (หน่วยรับรองรายหนึ่ง)ส่ง correction, root cause, corrective action และหลักฐานmajor ต้องแก้จริงพร้อมหลักฐาน และปกติตามตรวจที่ไซต์ · minor อย่างน้อยต้องมีแผนที่หน่วยรับรองทบทวนและยอมรับ [3]
- ไม่เกิน 6 เดือนนับจากวันสุดท้ายของ Stage 2major ของการรับรองครั้งแรกต้องยืนยันการแก้ได้ไม่ทันต้องตรวจ Stage 2 ใหม่ก่อนเสนอรับรอง [4]
- การตรวจครั้งถัดไปCB ตรวจว่าแผนแก้ minor ลงมือแล้วหน่วยรับรองรายหนึ่งกำหนดว่า minor ที่ยังเกิดอยู่ หรือไม่ได้แก้ตามที่ตกลง ต้องถูกยกเป็น major [3]
- ถ้าไม่ตอบหรือตอบไม่พอเป็นเหตุพักใช้หรือเพิกถอนใบรับรองได้ย้ายหน่วยรับรองก็ไม่ช่วย หน่วยใหม่ต้องยืนยันการแก้ major ที่ค้างก่อนออกใบรับรอง [5][9]
ทำไมไม่ควรสร้างหลักฐานย้อนหลัง
เมื่อใกล้วันตรวจแล้วพบว่าหลักฐานไม่มี มักมีคนเสนอให้ "ทำเอกสารแล้วลงวันที่ย้อนหลัง" อย่าทำ เพราะเป็นหลักฐานเท็จที่ทำให้ผู้บริหารและลูกค้าเชื่อสิ่งที่ไม่ได้เกิด ผู้ตรวจเองก็มักให้ค่ากับองค์กรที่เห็นปัญหาตัวเองและจัดการเป็นระบบ มากกว่าเอกสารที่สวยเกินจริง (ข้อสังเกตของเรา ดูบท บทบาทผู้ตรวจ)
- ปัญหาจริงยังอยู่ISMS มีไว้ช่วยบริษัท หลักฐานปลอมทำให้ระบบหยุดบอกความจริง ความเสี่ยงไม่ได้ถูกแก้ และจะกลับมาเป็น incident
- ไม่ได้หลอกแค่ CB แต่หลอกลูกค้าด้วยหลักฐานเท็จหลอกหน่วยรับรองโดยตรง และหลอกลูกค้าธนาคารที่เชื่อใบรับรองว่ามาจากหลักฐานจริง
- ร่องรอยมีอยู่เสมอผู้ตรวจดู metadata ประวัติเวอร์ชัน เวลาใน ticket log และสัมภาษณ์คนที่ควรเป็นผู้ทำ แต่ต่อให้ไม่ถูกจับ ก็ยังเป็นการหลอก
- ใบรับรองถูกพักหรือเพิกถอนผิดเงื่อนไขข้อตกลงการรับรองเป็นเหตุที่หน่วยรับรองใช้ได้ [5]
- เสี่ยงทางกฎหมายและสัญญาเอกสารเท็จอาจเข้าข่ายความผิดบางฐาน ขึ้นกับข้อเท็จจริง ควรปรึกษานักกฎหมาย และลูกค้าอาจมีสิทธิ์ตามสัญญา
- ทางที่ถูกบอกตรง ๆ ว่าไม่มี เปิด NC กับตัวเอง ถ้าบันทึกเรื่องที่เกิดจริงภายหลัง ให้ลงวันที่จัดทำจริงและเขียนว่าบันทึกย้อนหลังอ้างอิงวันใด
auditor จะขอดูอะไร
ขอดูทะเบียน NC ปีนี้ เลือก 2–3 เรื่อง เล่าตั้งแต่พบจนปิด
ยอมรับ
- CAR ที่ root cause เชื่อมกับหลักฐาน และ corrective action แก้ที่สาเหตุนั้น
- ticket ที่ระบบสร้าง เวลาเป็นธรรมชาติ
ไม่พอ
- root cause "human error" หรือ "ไม่ระมัดระวัง" แล้วจบ
- ไฟล์ Word ที่สร้างวันก่อนตรวจแต่ลงวันที่ย้อนหลัง
เคยตรวจไหมว่ามีกรณีแบบเดียวกันในระบบอื่น
ยอมรับ
- ผล export ทั้ง population เทียบรายชื่อคนลาออกกับบัญชีทุกระบบ
ไม่พอ
- "ตรวจแล้วไม่พบ" โดยไม่มีหลักฐาน
รู้ได้อย่างไรว่าแก้แล้วได้ผล
ยอมรับ
- เกณฑ์ที่ตั้งก่อนลงมือ และผลตรวจหลังผ่านไปช่วงหนึ่งโดยคนที่ไม่ได้แก้เอง
ไม่พอ
- ปิด CAR วันเดียวกับที่เปิด มีแค่หลักฐาน correction
- "อบรมครบ 100%"
ผู้บริหารเห็นเรื่องนี้ใน management review ไหม ตัดสินใจอะไร
ยอมรับ
- บันทึก management review ที่มีวาระสถานะ NC และการตัดสินใจ
ไม่พอ
- สไลด์ "ปิด NC ครบ 100%" ที่ไม่มีรายละเอียด
ยกตัวอย่างการปรับปรุงที่ไม่ได้มาจาก NC
ยอมรับ
- improvement log ที่มีเรื่องจาก incident, pentest หรือข้อเสนอของพนักงาน
ไม่พอ
- ไม่มีการปรับปรุงใดนอกจากแก้ NC จากหน่วยรับรอง
ทำแบบพอดี vs ทำเกิน
ขั้นตอนจัดการ NC
พอดี: flow ใน issue tracker ที่บังคับฟิลด์ตามแบบฟอร์ม CAR
ทำเกิน: ขั้นตอน 15 หน้าที่ไม่มีใครอ่าน
ทะเบียน
พอดี: board เดียวที่รวม NC, OFI และบทเรียนจาก incident มีเจ้าของและสถานะ
ทำเกิน: ทะเบียนแยก audit, incident และข้อร้องเรียน ไม่มีภาพรวม
วิธีหาสาเหตุ
พอดี: สามคำถามกับทุกเรื่อง เพิ่ม fishbone เมื่อเรื่องใหญ่
ทำเกิน: workshop RCA เต็มรูปแบบกับ minor ทุกข้อ
ความได้สัดส่วน
พอดี: แผนแก้เหมาะกับผลกระทบของ NC
ทำเกิน: เปิดโครงการใหญ่กับเรื่องเล็ก หรือแก้แค่ตัวอักษรกับเรื่องใหญ่
การป้องกันล่วงหน้า
พอดี: จัดการผ่านความเสี่ยงและโอกาสในข้อ 6.1
ทำเกิน: ทำ Preventive Action Report แยกเพื่อความรู้สึกว่าครบ
"พอดี" คือคำแนะนำของเราสำหรับองค์กร 30–300 คน ไม่ใช่ข้อกำหนดของมาตรฐาน ทำมากกว่านี้ได้ถ้ามีเหตุผลจากความเสี่ยง
nonconformity ตัวอย่าง
สถานการณ์ฝึก: internal audit พบ NC 5 ข้อ แต่ไม่มีบันทึกลักษณะของ NC การแก้ไข หรือผล corrective action ของข้อใดเลย
ขาดบันทึกที่ 10.2 กำหนดให้เก็บ ระบบปรับปรุงไม่ทำงานทั้งระบบ
เขียน CAR ทั้ง 5 ข้อรวดเดียวก่อนวันตรวจติดตาม (ลงวันที่จริง) โดยไม่หาสาเหตุและไม่ตั้งเจ้าของกระบวนการ
corrective action ที่ถึงราก
ไม่มีเจ้าของกระบวนการและไม่มีที่บันทึก จึงกำหนดให้ทุก finding เปิดเป็น ticket แบบ CAR ทันทีในวันปิดการตรวจ ISMS manager เป็นผู้อนุมัติปิด และให้สถานะ CAR เป็นวาระประจำของ management review
สถานการณ์ฝึก: CAR 2 จาก 6 เรื่องปิดโดยไม่มีการทบทวนประสิทธิผล
กระบวนการมีอยู่และทำงานกับเรื่องส่วนใหญ่ แต่ทำไม่ครบบางเรื่อง
เขียนผลทบทวนลงใน 2 เรื่องนั้นให้ครบ
corrective action ที่ถึงราก
ticket ปิดได้โดยไม่ต้องกรอกเกณฑ์ประสิทธิผล จึงบังคับฟิลด์เกณฑ์ตอนเปิด และปิดได้เฉพาะเมื่อแนบหลักฐานผลที่คนอื่นตรวจแล้ว
สถานการณ์ฝึก: improvement log มีแต่เรื่องจากการตรวจ ไม่มีเรื่องจาก incident ผลวัด หรือข้อเสนอของพนักงาน
ไม่ผิดข้อกำหนดโดยตรง แต่บอกว่าการปรับปรุงต่อเนื่องอาจอ่อน
ไม่ทำอะไร เพราะไม่ใช่ NC
corrective action ที่ถึงราก
เพิ่มป้าย incident-lesson และ isms-ofi ใน board เดียวกัน และให้สรุปทุกไตรมาสเข้า management review ว่าปิดอะไร ค้างอะไร อะไรได้ผล
กฎหมายไทยและกรอบอื่น
NIST CSF 2.0
CIS Controls v8.1
PDPA
- ม.37(4)ผู้ควบคุมแจ้งเหตุละเมิดโดยไม่ชักช้า ภายใน 72 ชั่วโมงนับแต่ทราบเท่าที่ทำได้ เมื่อมีความเสี่ยงต่อสิทธิของเจ้าของข้อมูล [10]
อื่น ๆ
- HSG245คู่มือสอบสวนอุบัติเหตุของ UK HSE แยกสาเหตุทันที เบื้องหลัง และราก เตือนว่าเบื้องหลัง human error มักมีเงื่อนไขที่ทำให้พลาด เป็นงานต่างโดเมนแต่ตรรกะใช้ได้ [2]
- 27002 ข้อ 5.27เรียนรู้จากเหตุ เป็น input สำคัญของการปรับปรุง (A.5.27)
การ map เป็นการเทียบเจตนาโดยประมาณ ไม่ได้หมายความว่าทำข้อหนึ่งแล้วผ่านอีกกรอบหนึ่งโดยอัตโนมัติ
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
root cause = human error หยุดที่คน ไม่ได้ถามว่าทำไมกระบวนการปล่อยให้พลาด
corrective action = อบรมซ้ำ ทุกเรื่อง ไม่ตอบ detection และ system ปัญหาเดิมกลับมา
ปิด CAR ทันทีที่ทำ correction ยังไม่มีอะไรพิสูจน์ว่าไม่เกิดซ้ำ
ไม่ตรวจที่อื่น รอบหน้าเจอ NC แบบเดิมในระบบที่ไม่ได้ดู
คนแก้ตรวจผลเอง ใช้หลักฐานที่ตัวเองเขียน ผู้ตรวจไม่เชื่อ
ไม่ส่งเข้า management review ผู้บริหารไม่เห็นภาพรวม การปรับปรุงทั้งหมดจึงมาจากหน่วยรับรอง
ปิดบัญชีคนเดียวไม่พอ
ถ้าแหล่งข้อมูลเห็นต่าง
- ต้องตอบ NC ภายในกี่วันหน่วยรับรองรายหนึ่งใช้สูงสุด 90 วันทุกระดับ [3] บางแหล่งอ้าง 14, 30 หรือ 60 วัน แต่ละรายกำหนดเอง ให้ยึดสัญญาของคุณ
- minor ที่ไม่แก้กลายเป็น major ไหมเอกสารของหน่วยรับรองรายหนึ่งกำหนดว่า minor ที่ยังเกิดอยู่หรือไม่ได้แก้ตามที่ตกลงต้องถูกยกเป็น major [3] จึงเป็นกฎของรายนั้น ไม่ใช่ดุลยพินิจ หน่วยรับรองอื่นอาจกำหนดต่างกัน ให้ดูสัญญาและกติกาของหน่วยรับรองของคุณ
- 5 Whys พอไหมมีเสียงวิจารณ์ว่าได้สาเหตุเส้นเดียว เราจึงแนะนำใช้คู่กับ fishbone หรือสามคำถาม
- NC คนลาออก major หรือ minorจำนวนกรณีอย่างเดียวไม่ได้ตัดสิน ต้องดูว่าบัญชีใช้งานได้จริงไหม มีการเข้าใช้ไหม และการถอนสิทธิ์หลักล้มหรือไม่ · ผู้ตรวจสองคนอาจจัดต่างกัน ไม่มีสูตร จึงต้องเขียนเหตุผลทุกครั้ง
- ต้องมีขั้นตอน NC เป็นเอกสารไหม10.2 บังคับให้เก็บหลักฐานผล ไม่ได้บังคับขั้นตอนเขียน เรามองว่า flow ใน ticket ที่บังคับฟิลด์ก็พอ ถ้าทำสม่ำเสมอ
แบบทดสอบ
ผ่านแบบทดสอบบทนี้แล้ว บันทึกไว้ในเครื่องนี้เท่านั้น
แม่แบบขององค์กรสมมติ
ตัวอย่างเพื่อการเรียน ต้องปรับตามบริบทองค์กร แต่งขึ้นเองทั้งหมด ไม่ได้คัดลอกจากที่ใด และไม่ใช่ข้อความของมาตรฐาน
คำศัพท์ในบทนี้
- Nonconformity (NC) ข้อที่ไม่สอดคล้อง
- สิ่งที่ไม่เป็นไปตามข้อกำหนดของมาตรฐาน หรือตามที่องค์กรเขียนไว้เอง
- Correction การแก้ไขเฉพาะหน้า
- การกระทำกับตัว NC ที่เจอเพื่อหยุดความเสียหายตอนนี้
- Corrective action การแก้ไขที่สาเหตุ
- การกระทำกับสาเหตุของ NC เพื่อไม่ให้เกิดซ้ำทั้งที่เดิมและที่อื่น
- Root cause สาเหตุราก
- สาเหตุที่องค์กรควบคุมได้ และแก้แล้วป้องกันได้หลายเหตุการณ์
- Extent of condition ขอบเขตของปัญหา
- การตรวจว่าสาเหตุเดียวกันทำให้เกิดปัญหาที่ไหนอีก
- Effectiveness review การทบทวนประสิทธิผล
- การพิสูจน์ด้วยหลักฐานว่าการแก้ได้ผลตามเกณฑ์ที่ตั้งไว้ก่อน
- CAR แบบคำขอหรือรายงานการแก้ไข
- Corrective Action Request/Report บันทึก NC การแก้ สาเหตุ และผล เป็นรูปแบบที่นิยม ไม่ใช่ข้อบังคับ
- OFI โอกาสในการปรับปรุง
- ข้อเสนอของผู้ตรวจที่ไม่ใช่ NC องค์กรพิจารณาเองว่าจะทำหรือไม่
แหล่งอ้างอิง 13 รายการ
ตรวจทานล่าสุด 19 พ.ย. 2569 · ระดับความมั่นใจของเนื้อหา: ปานกลาง–สูง
- The NIST Cybersecurity Framework (CSF) 2.0 (NIST CSWP 29)
- Investigating accidents and incidents: A workbook for employers, unions, safety representatives and safety professionals (HSG245)
- eAdvantage help: Findings
- EA FAQ Question 36.14 - Corrections and corrective actions (ISO/IEC 17021-1)
- Procedure for suspension and withdrawal of certificate
- Block says former Cash App employee accessed data from US customer accounts
- Cash App breach impacted over 8 million users
- IAF MD 2:2023 Transfer of Accredited Certification of Management Systems, Issue 2 Version 2 (Polish translation by PCA; English original governs)
- Personal Data Protection Act B.E. 2562 (2019) Unofficial Translation
- ประกาศคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล เรื่อง หลักเกณฑ์และวิธีการในการแจ้งเหตุการละเมิดข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2565
- ประกาศคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล เรื่อง มาตรการรักษาความมั่นคงปลอดภัยของผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2565
- CIS_Controls_v8.1_Mapping_to_ISO.IEC_27001.2022 (XLSX, 'Last updated June 2024')
- CIS Controls Navigator v8.1 (mapping to ISO/IEC 27001:2022)
โครงสร้างข้อ 10.1 และ 10.2 กับ NIST CSF 2.0 ยืนยันจากเอกสารที่เปิดอ่านได้ กรอบเวลาตอบ finding มาจากเอกสารของหน่วยรับรองรายเดียวและ FAQ ของ EA จึงต้องยึดสัญญาของหน่วยรับรองของคุณเอง
เว็บนี้อ้างข้อกำหนดและ control ด้วยหมายเลขและอธิบายด้วยคำของเราเอง ไม่ได้คัดลอกข้อความมาตรฐาน เมื่อจะนำไปปฏิบัติหรือขอการรับรอง ต้องใช้ตัวมาตรฐานฉบับจริงที่ซื้อจาก ISO หรือ สมอ.